20190607 145532 3 Small De Haarlemse Nieuwe Groenmarkt is een opmerkelijk rustpunt in de stad. Op nauwelijks honderd meter van de Grote Markt en de belangrijke winkelstraten doet het (nog) niet mee met de voortdurende ‘upgrading’ van het winkel- en horecagebied in het centrum. Ergens tussen straat en pleintje was het tot voor kort vooral een parkeerplaats. Niet dat er niks gebeurt, integendeel. Aan de Nieuwe Groenmarkt staat de Heilige Antonius van Paduakerk. Daar omheen een rijtje sociaal-maatschappelijke instellingen. De R.K. parochie wil de kerk plus enkele van de belendende panden verkopen; de gemeente wil het pleintje herinrichten. Met welke inzet voor de stad gaat dat gebeuren?

Slim Zand MobileVeldhoven, dorp bij Eindhoven, de plaats waar ASML is gevestigd. Voortgekomen uit Philips werd het de marktleider die de wereld voorziet van chipmachines. Circa 12.000 mensen werken bij ASML en dat aantal groeit snel, veel van hen komen niet uit Nederland. Hoe mengen Brabanders met expats; of ´internationals’ zoals ze hier ook wel worden genoemd? Singles gaan misschien wonen in het centrum van Eindhoven, maar gezinnen zoeken een woning in Veldhoven; hun kinderen groeien er op; blijven ze of gaan ze voor een volgende baan door naar een ander techcentrum in de wereld, want helemaal thuis voelen ze zich toch ook niet. Wat doet hun komst met het dorp? ASML breidt nog steeds in flink tempo uit met nieuwe fabrieken; er worden woningen gebouwd, voorzieningen passen zich aan.

Gedifferentieerd beeld
Journalist Tijs van den Boomen onderzoekt het en beschrijft het in Slim Zand – Hoe ASML verscheen in Veldhoven. Aanvankelijk denkt hij te struikelen over de internationals, maar hij vindt ze op het eerste gezicht nergens. Hij denkt de veranderingen van Veldhoven op straat te zien, maar hij moet veel initiatief nemen, zich bij veel mensen binnenpraten om de vinger achter de veranderingen te krijgen en dan ontstaat een heel gedifferentieerd beeld. Internationals brengen niet meteen stadse levendigheid op straat. Werelddorp Veldhoven wijkt ook weer niet zo heel erg sterk af van een andere middelgrote Brabantse plaats. ‘De global Village is niet gericht op spektakel en uiterlijk vertoon, hij is eerder introvert en bescheiden…’, schrijft hij. Internationals gedragen zich niet zo heel veel anders dan Nederlanders. Ze wonen als gezin graag in ruime woningen in rustige buurten; als gevolg verarmd het centrum van Veldhoven en worden de omliggende wijken welvarender. Misschien een keuze bèta-expats eigen?

Anderston2a 3 Op reis kom je onderweg nog wel eens iets tegen. Bijvoorbeeld Anderston, een opvallend woningbouwproject in Glasgow.
Anderston viel ons op: interessante architectuur, herstel van de stad, mix van sociale en middenhuur, mix van openbare, private en collectieve buitenruimte, lage parkeernorm.
Een standbeeld van de beroemdste architect die Schotland ooit heeft gehad, Charles Rennie Mackintosh, markeert de ingang van het project en geeft extra allure.

Glasgow
De grootste stad van Schotland, heeft een reputatie als oude industriestad die door een diep dal is gegaan. Jarenlang nam het aantal bewoners af, de werkloosheid was hoog en de armoede groot.
Maar inmiddels groeit het aantal inwoners weer en is Glasgow met zo'n 600.000 bewoners een levendige stad, met een flinke (internationale) studentenpopulatie en een rijk cultureel leven. De stad zet vooral in op festivals om de eigen bevolking te bedienen en de toeristen te trekken. Overal in de stad wordt gebouwd. Prestigeprojecten zoals het Riverside Transport Museum aan de Clyde, maar ook heel veel woningbouw.

Artikel NL Mag Mobile Door een eenzijdig economische blik op ruimtegebruik worden essentiële maatschappelijke functies verdrongen. Hoe en waar vinden we het perspectief op een ‘stad voor iedereen’ weer terug? In NL Magazine nummer 3, dat verscheen op 14 december 2018,  publiceerden wij een artikel, waarmee we ons project over de rechtvaardige stad een vervolg geven. Op zoek naar een aansprekend verhaal voor de rechtvaardige stad.

Van Woustraat - Amsterdam
Loop een stuk door de Amsterdamse Van Woustraat, centrale stadsstraat in De Pijp en je ziet hoe het aanbod van voorzieningen verschraalt. De horeca rukt op. Als de stadsstraat de spiegel is van de wijken er omheen, gaan we daar binnenkort alleen nog maar koffiedrinken en gastronomische hamburgers eten. Nog steeds is er in deze wijk een flink percentage sociale huur, maar dat daalt gestaag. Het is vast heel gezellig in dit bastion van de creatieve klasse, en in alles lijkt het op een levendige, diverse stad voor iedereen - maar dat is schijn. Een herkenbare ontwikkeling in veel Nederlandse steden.

Omslag How to kill a city In How to Kill a City - Gentrification, inequality and the Fight for the Neighborhood beschrijft Peter Moskowitz aan de hand van New Orleans, Detroit, San Francisco en New York hoe gentrification een bewust ingezette strategie is van overheid en bedrijfsleven om steden en wijken te ontdoen van armere bevolkingsgroepen.
Gentrification is in zijn ogen geen natuurlijk proces dat wijken verbetert, zoals in Nederland vaak wordt gezegd. Integendeel het vernietigt sociale verbanden en gemeenschapszin.


How to Kill a City is zo’n mix van onderzoeksjournalistiek en maatschappij analyse waar Amerikaanse auteurs een jaloersmakend patent op hebben. Eerder schreef ik over de publicatie Evicted, wat op dezelfde leest geschoeid is. Peter Moskowitz gaat in zijn boek nog een stapje verder. Hij schijft van tijd tot tijd een activistische pamflet en brengt ook zijn eigen handelen in het verhaal: geboren in de West Village op Manhattan en verdreven omdat het onbetaalbaar werd, is hij nu zelf een gentrifier in Brooklyn. Al bij al een gepassioneerd betoog, zeker geen wetenschappelijke verhandeling of objectieve beschrijving met hoor en wederhoor.

Schilders maart20140049 Mobile Buurtbemiddeling is een doeltreffende aanpak die in steeds meer gemeenten gebruikt wordt bij burenruzies. Buurtbemiddelaars zijn vrijwilligers die buren in gesprek brengen om samen een oplossing te vinden voor hun conflict. Zij zien daarbij hoe stadswijken veranderen in bevolkingssamenstelling door de toename van het aantal 'verwarde' mensen, van statushouders en van gezinnen met een verschillende culturele achtergrond. Ook merken zij dat nieuwe bewoners minder vaak het initiatief nemen om kennis te maken met hun buren. Deze ontwikkelingen leiden tot een toename van burenoverlast en burenruzies worden complexer. Dat doet een groter beroep op het vakmanschap van de buurtbemiddelaars. Bij discussies over de toekomst van de wijkontwikkeling mag hun rol wel wat prominenter in beeld.

Stadspenning 2Op een bankje zitten, een praatje maken met bewoners, luisteren en vragen wat zij voor hen kunnen betekenen, dat was de start van Willem en Nol op het Teniersplantsoen in de Haagse Schilderswijk, nu tien jaar geleden. Zo ontstond het Stagehuis, een huis voor jongeren om stage te lopen in de Schilderswijk. Een plek waar zij met hun vragen en problemen terecht kunnen en waar zij gestimuleerd worden om hun dromen te realiseren. Het Stagehuis is een succes en wordt gewaardeerd zo blijkt uit de overhandiging door wethouder Baldewsingh van de stadspenning Den Haag aan Willem en Nol. Maar hoe past zo’n burgerinitiatief in het huidige participatiebeleid van de gemeente Den Haag?

Milikowski omslagFloor Milikowski schreef met Van wie is de stad een bestseller over de verwording van Amsterdam tot een stad voor hoger opgeleiden, meer verdienenden en toeristen. Het is een behoorlijk zwart beeld over een stad die ten ondergaat aan het eigen succes. Het leest bedoeld of onbedoeld als een aanklacht tegen het politieke bestuur en de beleidsafdelingen van de stad.

Een boek voor publiek debat
Een levendig boek, een plezier om te lezen; een soort cultuurgeschiedenis van de Amsterdamse stadsontwikkeling in de afgelopen decennia. Een boek dat voor de vakwereld van stadsontwikkelaars misschien niet zo heel veel nieuws bevat, maar het belang van het boek ligt dan ook ergens anders. Met kennis van zaken en gebruikmakend van de stemmen van heel veel mensen uit die vakwereld weet zij buiten elk vakjargon te blijven en een toegankelijk verhaal te schrijven over vastgoedontwikkelingen, over gentrification, over het verdwijnen van de middengroepen en vooral over de onstuitbare groei van het toerisme. Daarmee bereikt ze een breed publiek. Dat kan effect hebben op de publieke opinie en uiteindelijk hopelijk ook op politiek en beleid.

Abonneer u nu op de nieuwsbrief over onze publicaties en programma’s