wandelen in chicagoChicago is derde stad van de Verenigde Staten; een stad met een fascinerende ruimtelijke geschiedenis die ruimschoots aan bod komt in dit fijne wandelgidsje. In 1871 brandde een groot deel van de stad af. De wederopbouw van de stad bracht spectaculaire architectuur en de eerste wolkenkrabbers met staalstructuur. In de anderhalve eeuw die volgde bleef Chicago een staalkaart voor Amerikaanse stedelijke ontwikkeling, ruimtelijk en sociaaleconomisch. Wandelen in Chicago van Irina van Aalst en Kirsten Visser vertelt dat verhaal en is daardoor interessanter dan de gemiddelde reisgids.

Een overweldigende stad
Begin jaren negentig van de vorige eeuw ging mijn eerste trip naar de Verenigde Staten niet zoals bij velen naar New York, maar naar Chicago. Werkzaam voor NAi Uitgevers was ik op zoek naar een Amerikaanse distributeur voor onze boeken. En dat jaar huisvestte Chicago de ABA, de beurs van de American Booksellers Association; vandaar. Chicago was voor mij als architectuur- en stedenliefhebber interessant en spectaculair, meer dan bijvoorbeeld New York dat ik in later jaren bezocht. Komende van het vliegveld zag ik het compacte centrum als een eiland van hoogbouw uitsteken boven een zee van laagbouw. Om mijn slaap uit te stellen ging ik de eerste middag aan de wandel. Het uitzicht, staande op de brug die Michigan Avenue over de Chicago River leidt, op de hoogbouw langs de rivier was overweldigend.
De andere kant van Chicago zag ik toen we door de eindeloze wijken buiten het centrum reden, vaak etnisch gedefinieerd, op weg naar Oak Park, het beroemde project van Frank Lloyd Wright. Ik vond die zee van laagbouw misschien wel interessanter dan Wrights ‘Home and Studio’.
Ik had toen graag meer tijd en deze gids gehad.

Prestonboek CustomPreston in Lancashire is een flinke stad van 140.000 inwoners noordelijk van Liverpool en Manchester. Een oude industriestad die, zoals veelal in Engeland, sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw in verval was geraakt. In 2011 kiest het stadsbestuur een eigen strategie om de stad er weer bovenop te helpen: ‘Community Wealth-Building’. Dat wordt praktijk door te sturen op de besteding van publiek geld bij de inkoop van goederen en diensten: zoveel mogelijk lokaal! Paint Your Town Red beschrijft de aanpak.

Armoede en verwaarlozing
Ik zeilde de afgelopen jaren (tot Corona roet in het eten gooide) in en rond Groot-Brittannië en kwam veel in oude haven- en industriesteden. Veel meer dan in Nederland zie je op straat het verschil tussen rijke en arme steden. Het zuidoosten met Londen als centrum biedt een totaal andere aanblik dan bijvoorbeeld het noorden van Engeland, waar de armoede van de bewoners en de verwaarlozing van de openbare ruimte zich onmiddellijk opdringt. Niet zelden staat in een centrale winkelstraat dertig tot veertig procent van de verveloze winkelpanden leeg. En als je wat beter kijkt zie je veel te veel ‘charityshops’.

Mission economy MobileHet nieuwe boek van Mariana Mazzucato: Mission Economy – A Moonshot Guide to Changing Capitalism gaat verder waar haar vorige boek De waarde van alles ophield. Dus opnieuw over een grotere rol voor de overheid in de economie, maar nu gekoppeld aan de maatschappelijke uitdagingen van deze tijd, zoals zorg en huisvesting. Een inspirerend boek over een ondernemende en innovatieve overheid, die private partijen niet uitschakelt, maar juist inschakelt voor ambitieuze missies die publieke welvaart vergroten.

Wicked problems
Mariana Mazzucato is een Italiaans-Amerikaans econoom, hoogleraar Economics of Innovation & Public Value aan University College London. Haar toch al stevige beroemdheid is het laatste jaar enorm gegroeid omdat haar pleidooi voor een grotere rol van de overheid in de economie in de coronacrisis opeens een noodzakelijke realiteit werd.
Haar nieuwe boek sluit ze als volgt af: ‘This book has applied what I believe is the immensely powerfull idea of a mission to solving the ‘wicked’ problems we face today. In it, I have argued that tackling grand challenges will only happen if we reimagine government as a prerequisite for restructuring capitalim in a way that is inclusive, sustainable and driven by innovation.’

Mazzucato Mobile

Twee recente publicaties van Mariana Mazzucato (De waarde van alles) en Joseph Stiglitz (Winst voor iedereen) over herijking van ons economisch stelsel en herwaardering van het publiek belang zijn relevant voor de drijfveren achter onze stedelijke ontwikkeling en krijgen extra betekenis in Coronacrisis tijd. Een leeservaring over waardeonttrekking aan de samenleving, financialisering van de economie, verwaarlozing van de publieke sector en een herwaardering voor de innovatieve kracht van de overheid.
Najaar 2018 schreven Wouter Veldhuis en ik een artikel voor NL Magazine als vervolg op ons kort daarvoor verschenen stadsessay, Verkenning van de rechtvaardige stad. Kern van het artikel: ‘In de stad moet prioriteit worden gegeven aan publieke welvaart boven particuliere rijkdom’. Dat motto hadden we geleend van George Monbiot en Mike Davis (in: Uit de puinhopen – Een nieuwe politiek in een tijd van crisis). 
 
Inmiddels werken wij aan een vervolgessay. Publieke waarde is daarin een belangrijke onderlegger voor stedelijke ontwikkeling en stedenbouwkundig werken aan een rechtvaardige stad. 
Voor ons nieuwe essay las ik de afgelopen maanden het een en ander over dat begrip ‘publieke waarde’ als tegenwicht voor de ongebreidelde marktwerking die onze samenleving de afgelopen decennia heeft gedomineerd. Wat publieke waarde is wordt al een tijdje door verschillende (economische) auteurs onderzocht. De coronacrisis geeft daaraan een flinke versnelling. Daarom nu alvast als voorproefje van ons komende essay wat ik haalde uit twee recent gelezen boeken. 

Vrijwilligers Antonius Kookt 2 SmallDe ‘sociale boulevard’ wordt het wel genoemd, het rijtje maatschappelijke instellingen aan de Haarlemse Nieuwe Groenmarkt. Een rustpunt in de stad zo vlak bij de Grote Markt. Net als in de rest van de binnenstad wordt hier gegeten, maar dan anders. Bij Binnensteeds, bij Antonius Kookt en bij Stem in de Stad wordt gekookt, door vrijwilligers voor mensen met weinig geld of op zoek naar gezelschap, voor dak- en thuislozen.

Bij Binnensteeds
Tot nu toe kende ik, als Haarlemmer, alleen café Lima op de hoek van de Nieuwe Groenmarkt en de Zijlstraat; een gezellig tentje waar je verse gemberthee drinkt en vegahapjes eet voor een pittige prijs. Ik zie daar vooral jonge moeders en werkende zzp’ers achter hun laptop.
 
Dat er aan de overkant van deze hippe tent elke maandag een lunch is voor twee euro voor buurtbewoners, mensen met een beperking of met een psychiatrische achtergrond wist ik niet. ‘Wij streven ernaar om mensen met een verschillende achtergrond met elkaar te verbinden’, zegt Wilma, locatiecoördinator van welzijnsorganisatie Binnensteeds. 

Wouter CustomDe uitreiking van de Haarlemse architectuurprijzen – de Lieven de Key Penning en de Lieven de Key Publieksprijs - wordt traditioneel vooraf gegaan door de Lieven de Key Lezing. Onderwerp naar eigen keuze, maar graag relevant voor de stad Haarlem. De uitnodiging ging dit jaar naar Wouter Veldhuis van MUST. Dinsdag 26 november j.l. sprak hij deze tekst uit.

Een onooglijke plek
De Nieuwe Groenmarkt. Hoe is het mogelijk dat middenin deze fantastische binnenstad nog zo’n onooglijk pleintje ligt! Nou ja, een plein mag het niet heten. Het is eerder een gedempte gracht, zonder dat hier, denk ik, ooit een gracht is geweest. Een langgerekte ruimte zonder aanleiding, begin of een eind. En zeker ook niet groen, met drie noodlijdende bomen.

20190607 145606 3 Mobile De Groenmarktkerk is een prachtig gebouw op het Nieuwe Groenmarktplein in het centrum van Haarlem. Een pleintje waar ik als Haarlemmer regelmatig overheen fiets op weg naar de Hema of naar bakker Van Vessem.
Een aparte plek omdat het er zo rustig is. Even geen terrassen, winkels en toeristen, maar hier en daar een zwerver die op de trap van de kerk zit in afwachting van de maaltijdsoos in het gebouw van Stem in de Stad (ondersteunt mensen in nood, in het gebouw naast de kerk) of op het bankje onder de bomen op de Krocht, aan het eind van het plein, om een sjekkie of joint te roken.


Het is 'een plek die helpt' zegt de jonge kerkganger Vincent als ik hem tijdens de High Tea ter ere van het 175 jarige bestaan van de Groenmarktkerk vraag wat deze kerk voor hem betekent. De kerk helpt hem om zijn geloof te belijden samen met andere gelijkgezinden en de kerk is er voor anderen die behoefte hebben aan ontmoeting of juist aan stilte. 
Elke middag is de kerk open van 14.00 tot 16.00 uur als stiltecentrum. Op een keer was er een jonge vrouw binnengelopen die aan de praat raakte met een van de vrijwilligers. Achteraf vertelde zij dat ze juist door dat gesprek af had gezien van een zelfmoordpoging.

20190607 145532 3 Small De Haarlemse Nieuwe Groenmarkt is een opmerkelijk rustpunt in de stad. Op nauwelijks honderd meter van de Grote Markt en de belangrijke winkelstraten doet het (nog) niet mee met de voortdurende ‘upgrading’ van het winkel- en horecagebied in het centrum. Ergens tussen straat en pleintje was het tot voor kort vooral een parkeerplaats. Niet dat er niks gebeurt, integendeel. Aan de Nieuwe Groenmarkt staat de Heilige Antonius van Paduakerk. Daar omheen een rijtje sociaal-maatschappelijke instellingen. De R.K. parochie wil de kerk plus enkele van de belendende panden verkopen; de gemeente wil het pleintje herinrichten. Met welke inzet voor de stad gaat dat gebeuren?

Abonneer u nu op de nieuwsbrief over onze publicaties en programma’s