MarseilleMet flinke stukken in de landelijke dagbladen worden we er deze maand aan herinnerd dat Marseille dit jaar culturele hoofdstad is. Die aandacht is terecht. Marseille is een van de meest interessante steden van Europa. Twee jaar geleden was ik als deelnemer van een studiereis van het Mondriaan Fonds een aantal dagen in deze Zuid-Franse stad. Dat was een van de hoogtepunten in een reis op zoek naar bottom-up initiatieven in negen Europese steden.

TijdschriftenEerder deze maand heb ik na bijna tien jaar afscheid genomen als bestuursvoorzitter van MetropolisM, het tijdschrift voor hedendaagse kunst. Nu blijft er genoeg vrijwilligerswerk over, want ik zit ook nog in het bestuur van Oase en van Archis/Volume, beide architectuurtijdschriften, al heeft de laatste zeker een wat bredere invalshoek. Wel een bijzonder moeilijk moment om afscheid te nemen bij MM, want daar, net zo goed als bij al die andere cultuurtijdschriften, staat het voortbestaan op het spel. Wat is het verhaal?

RaamwerkHaarlem2

Minstens twee jaar al zie ik op mijn wandeling naar de trein schuin tegenover het NS-station een groot leegstaand pand op de hoek Kruisstraat-Rozenstraat in Haarlem. Het was vroeger een Chinees restaurant en er is ooit begonnen met een verbouwing, maar die is kennelijk in de crisis gestrand. Nogal een probleem op zo´n prominente plek. Met de Haarlemse Kunstlijn van deze maand is er plotseling leven gekomen in het pand met een pop-up gallery.

Achter de ramen van het hoekpand hangt kunst, professioneel opgehangen op panelen goede belettering op de ramen en goed uitgelicht (in donker is het helemaal een feest). Relatief eenvoudig te realiseren met maximaal effect op de straat. En met maximale ‘exposure’ voor de kunstenaars en hun werk.

fotos boekpresentatie 4Deze week presenteerden we het boek Binnen in de stad in de hal van de Rotterdamse Schouwburg. De perfecte locatie voor dit boek. Immers het boek beschrijft de potenties van private plekken, meestal overdekt die toch een onderdeel vormen het publiek domein. In het programma van de presentatie schetste Matthijs de Boer – de auteur van het boek – de stedenbouwkundige betekenis van dit soort plekken voor het stedelijk leven.

compendium-cover-voorkaftHet klinkt een beetje voorbarig om te spreken over het succes van een boek dat pas volgende week verschijnt. Maar het Compendium for the civic economy heeft dan ook een voorgeschiedenis. Ruim een jaar geleden verscheen de eerste editie van dit boek in Engeland in eigen beheer en in een beperkte oplage. Het boek presenteert 25 ‘trailblazers/wegbereiders’  voor nieuwe vormen van lokale economie en maatschappelijk ondernemerschap. En het vat de conclusies daaruit samen: wat we kunnen leren van nieuwe vormen van organisatie, samenwerking en gemeenschapsfinanciering.

Typisch een boek dat precies op het juiste moment het juiste onderwerp brengt. Het Compendium  blijkt de katalysator te zijn in een ontwikkeling die overal in de westerse wereld snel aan betekenis wint. Het boek is een inspiratiebron en de sleutel bij informatie uitwisseling over sterke en zwakke punten van dit soort initiatieven. ‘Lessons learned’ is niet voor niks het afsluitende hoofdstuk van het boek. Die eerste editie was snel uitverkocht, maar ook omdat het boek was te downloaden groeide de populariteit, zeker ook in Nederland. Dat is ook te danken aan mede-samensteller Joost Beunderman van het Londense ontwerp- en onderzoeksbureau 00:/. Hij is een veelgevraagd spreker in Nederland en ook al is het boek Engelstalig, het is natuurlijk prettig om iemand te hebben die het in het Nederlands uit kan leggen.

HoutenBlog

Over drie weken gaat de trancityxvaliz publicatie Atlas nieuwe steden - De verstedelijking van de groeikernen naar de drukker. In een analyse van negen steden geven Arnold Reijndorp, Like Bijlsma en Ivan Nio (met foto’s van Theo Baart) een beeld van de groeikern; met hoofdstukken over de Gedachte stad, Geplande stad, Ontworpen stad, Gemaakte stad, Geleefde stad en Toekomstige stad. Ergens in alle tekst trof me een passage die kenmerkend mag zijn voor de benadering in dit boek.

 

Twee vertogen
'De discussie over de sociale dynamiek in de nieuwe steden heeft te maken met twee dominante vertogen. Om te beginnen is er het vertoog dat de nieuwe steden nog niet stedelijk genoeg zijn. Wat zou ontbreken zijn bepaalde voorzieningen, een historische gelaagdheid, een evenwichtige bevolkingsopbouw en groepen als studenten en creatieve stedelingen. De nieuwe steden hebben nog niet het juiste evenwicht bereikt. Het tweede vertoog gaat over het verval. De nieuwe steden raken uit balans, de sociaaleconomische indicatoren staan op rood. Daardoor staan ze te hoog op de lijstjes met achterstandsscores. Er komen steeds meer kansarme en laagopgeleide huishoudens, de sociale onveiligheid neemt toe. De nieuwe steden krimpen. De sociale cohesie verbrokkelt.

Statistiek
Beide vertogen zijn gebaseerd op statistische gegevens en geven reële tendensen weer. Toch belichten ze slechts een deel van de sociale dynamiek in de nieuwe stad.

Prinzessinnengarten Berlijn Marco Clausen - Prinzessinnengarten

Met enige verbazing zie ik ‘stadslandbouw’ nog steeds stijgen in populariteit. Overal ontstaan nieuwe projecten. En de weerslag daarvan vinden we terug in de pers, niet zozeer in de vakbladen, maar juist in de landelijke kranten zijn grote stukken te vinden. De ‘Dag van de Architectuur gaat over twee weken ook over ‘architectuur en voedsel’. En toen ik in de zaterdagse glossy bijlage van het 'Financieele Dagblad' een groot artikel met fraaie foto’s van New Yorkse daktuinen zag realiseerde ik me dat er niemand te vinden is die er iets op tegen  heeft. Ik ook niet, integendeel, ik wordt net als al die andere mensen enthousiast en optimistisch van de moestuin in de stad. Maar ik vraag me wel af waarom het zo werkt. Gelukkig ben ik als uitgever bezig met de ontwikkeling van een boek over stadslandbouw. En met het voortschrijden van het werk aan dat boek ontstaat ook enig zicht op de betekenis.

Boek in wording
Afgelopen winter werd ik benaderd door Francesca Miazzo, enthousiast  trekker van de  CITIES Foundation. Dit Amsterdamse initiatief is al jaren bezig met stadslandbouw, niet alleen met uitleggen hoe je het doet, maar ook met uitzoeken wat nu de waarde er van is. Het boek dat Francesca en Mark Minkjan voor CITIES samenstellen en dat Trancity uitgeeft bevat een dertigtal beknopte documentaties in West-Europa en de VS, van omvorming van braakliggende terreinen tot daktuinen. Maar minstens zo belangrijk zijn twintig essays waarin de betekenis van stadslandbouw wordt onderzocht in een aantal verschillende ‘domeinen’ die relevant zijn in stedelijke ontwikkeling. Wat is de economische betekenis (lokaal ondernemerschap, werkgelegenheid) en de sociale waarde ( verbindt zeer uiteenlopende groepen). Welk perspectief ontstaat op architectuur en stedenbouw (vergroening, rijkere openbare ruimte), nieuwe wijkaanpak (ontwikkeling lokale veerkracht) en de ontwikkeling van duurzame innovaties (naar een klimaat neutrale stad).

Boeken2Terwijl de boekenmarkt ernstig te lijden heeft van de economische crisis profileert Trancity zich juist nu weer nadrukkelijk als uitgever van boeken over stedelijke ontwikkelingen. De nieuwe samenwerking met Valiz en ook het verdwijnen van andere uitgevers op dit gebied maakt dat ik steeds meer verzoeken krijg om nieuwe publicaties uit te brengen. Maar tegelijkertijd wordt me ook gevraagd of dat wel zo verstandig is op dit moment. Laten we eerst even kijken wat er aan de hand is.

Krimp
De Nederlandse boekenmarkt is aan het krimpen. Na een tweetal jaren waarin de totale omzet met een procent of 5 per jaar achteruitging, is het eerste kwartaal van 2012 tamelijk dramatisch: een omzetverlies van 20 procent. Voor de literaire fictie is het meer, voor informatieve non-fictie wat minder. Dit is krimp op een consumentenmarkt, waar uitgevers, maar vooral ook de boekhandel last van heeft. Voor het soort boeken dat Trancity maakt is het omzetverlies nog sterker. We maken vakboeken voor disciplines die het behoorlijk moeilijk hebben. Bureaus voor architectuur en stedenbouw zijn drastisch ingekrompen. Bij corporaties en ontwikkelaars ligt de boel stil. Op zorg en welzijn wordt bezuinigd en ook bij lokale overheid zet de krimp in. De hele sector waar Trancity zich op richt heeft financiële problemen. En dat is te merken in de gemiddelde verkochte oplage van de boeken die verschijnen. Die is in onze sector inmiddels misschien wel gehalveerd in vergelijking met een aantal jaren geleden. En dan hebben we het nog niet eens over factoren die mede bepalend zijn voor de toekomst van het boek: ontlezing, internet, e-books. Op dit moment is dat in onze specialismen nog niet echt een factor van belang maar dat kan veranderen zodra bijvoorbeeld de e-readers of de tablets geschikter worden voor de combinatie van lezen en beelden kijken. Heeft het nog zin om boeken uit te geven over stedelijke zaken.

Abonneer u nu op de nieuwsbrief over onze publicaties en programma’s